Maltaş Anıtı, İhsaniye ilçesine bağlı Kayıhan beldesi sınırlarında, Göynüş Vadisi’nin güneybatı köşesinde, vadiyi batıdan sınırlayan Akkuş Yuvası Kayalıkları üzerinde bulunan bir açık hava tapınım alanıdır. İçinde hazine saklı olduğuna inanıldığı için yöre halkınca “Maltaş” ya da “Malkaya” adıyla adlandırılmıştır. Bölgedeki diğer Frig kaya anıtları ile birlikte MÖ 8-6. yüzyıllar arasına tarihlendirilmektedir.

 

Anıt ile ilgili ilk çalışma, 1881 yılında W. M. Ramsay tarafından gerçekleştirilmiş olup ilerleyen yıllarda A. Gabriel, M. P. Devambaz, E. Haspels ve C. Brixhe gibi farklı ülkelerden birçok bilim insanı tarafından da çalışılmıştır.

 

Anıt, ana kaya kütlesinin sarp güneydoğu yüzünün 12,25 x 11 x 9,56 metre ebatlarında ve 0,85 metre derinliğinde düzleştirilmesi ile oluşturulan bir alana oyularak yapılmıştır. Anıtın, niş tabanından üst çatı noktasına kadarki yüksekliği 8,64 metre, genişliği ise taban seviyesinde 8,98 metredir.

 

 

Anıtın çatısı eğimli beşik çatı olup saçaklar kademeli olarak dışa taşkındır. Alınlık kısmı alt alta kademeli üç pervazla çevrelenmiştir. Orta pervazlar baklava motifleri ile süslü, diğerleri sadedir. Alınlığın merkezinde, baklava motifi dizisi ile bezemeli kalın bir orta dikme yer alır. Anıtın duvar yüzeyi, rapport tekniğinde yerleştirilen geometrik motiflerle süslenmiştir. Bu süsler, her iki yanda üzeri baklava dilimi bezeli silmelerle çerçeve içine alınmıştır. Bu silmelerden soldakinin üst kısmında 11 harfe kadar korunabilmiş bir Frig yazıtı yer alır. Anıtın cephesinde 2 x 2 metre ölçülerinde kare formlu bir niş bulunur. Niş iki kademeli bir çerçeve ile çevrilidir. Birinci çerçevenin üst köşelerinde ve ortasında, makara formlu, yanlarda volüt benzeri işlemeler görülen konsol benzeri çıkıntılar vardır. Bu kabartmalar ahşap mimariye ait dışa taşkın taşıyıcı elemanların kayaya yansıması olmalıdır. Bu kabartmaların hemen altında, dar bir silme üzerinde oldukça silik durumda olan bir satır Frigce yazıt daha bulunmaktadır.

 

 

Nişin tabanında, merkezi noktada bulunan oyukluk, muhtemelen seyyar bir Kibele heykelinin yerleştirildiği zıvana deliği olmalıdır. Nişin iç kısmında karşılıklı betimlenen kapı kanatları, tapınağın kapılarının sonuna kadar açık olduğunu gösterir gibidir. Anıt cephesinin 2,6 metre arkasında niş ile aynı aksta bir kuyu bulunmaktadır. Nişin arka duvarı üzerindeki büyük bir açıklık ile arkadaki kuyunun tabanına geçiş sağlanmaktadır. Bu geçiş günümüzde, muhtemelen defineciler tarafından kırılarak genişletilmiş olduğu için, Bahşeyiş ve Deliklitaş gibi Frig kuyu anıtlarında rastlanan dairesel delik formunda değildir. Yamuk dörtgen şeklindeki kuyu, 9,13 metre derinliğinde olup üst taraftan aşağıya doğru daralmaktadır. İçerisinde iki adet kademe olması dikkat çekicidir. Bu kademelerin kurban ayinlerinin gerçekleştirildiği ahşap platformlarla ilişkili olması muhtemeldir.

 

Göynüş Vadisi içinden geçen dere yatağının taşımış olduğu alüvyonlar nedeniyle, Maltaş Anıtı’nın önü, yapılmış olduğu dönemden günümüze kadarki süreçte yaklaşık 4,5 metreyi bulan bir toprak dolgu ile uzun yıllar boyunca kapalı kalmıştır. Araştırmacılar tarafından birçok kez anıtın önü açılıp kapatılmış ve en nihayetinde 2021 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı, Afyonkarahisar Valiliği ve yerel idarelerin katkıları ile Afyonkarahisar Müzesi Müdürlüğü başkanlığında yürütülen kurtarma kazısı sonucunda bugünkü mevcut durumu ile tamamen açığa çıkarılmıştır.

 

Bu çalışmalar esnasında anıtın önünde mimari duvar kalıntıları ortaya çıkarılmıştır. Frig dönemine ait, bulunan az sayıdaki mimari döşemeden biri olduğu için önem taşımaktadır. Bu duvar kalıntıları anıtın önündeki kutsal alanı sınırlandırmakta olup dini törenlerin bu sınırlar içerisinde gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.

Göynüş Vadisi içindeki Maltaş ile Aslantaş ve Yılantaş anıtları arasında yaklaşık beş yüz metre mesafe vardır. Kumcaboğaz Anıtı ise Maltaş’tan yaklaşık bir kilometre uzaklıktadır.

 

Kaynak: Afyonkarahisar İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.