Zeyrek Camii, İstanbul'un Fatih ilçesinde Haliç’e hâkim bir tepenin üstündedir. Cami adını II. Mehmed döneminde baş müderris olan Molla Zeyrek’ten almıştır.

 

Zeyrek Camii, Bizans döneminde, Pantokrator Manastır Kompleksi olarak yapılmış bir yapılar grubundan geriye kalan üç kiliseden oluşmaktadır. Cami ve etrafındaki ahşap mahalle, tarihi İstanbul’un önemli bileşenlerinden biri olarak korunmaya değer bulunmuş ve Dünya Mirası olarak tescil edilmiştir. Böylece Zeyrek, Ayasofya, Sultanahmet ve Topkapı Sarayı’nı içeren Sarayburnu bölgesi, Süleymaniye mahallesi ve Karasurları ile birlikte İstanbul’un tarihi alanlarından bir parça olarak, 1985’de evrensel bir statüye kavuşmuştur.

 

 

Yapı, İstanbul’da Orta Bizans Dönemi’ne ışık tutan en önemli anıtlardan biridir. Üç kiliseden en iyi korunmuş olanı güneydekidir. Döşemesindeki “opus sectile” bezemeler ve duvarlarındaki mermer kaplamalar büyük ölçüde korunmuştur.

 

Osmanlı döneminde Güney Kilise içerisinde yer alan “ikonostasis” bozularak minber oluşturulmuştur. Mezar şapeli olarak yapılan ortadaki kilisenin mermer döşemeleri ve duvar bezemeleri günümüze ulaşamamıştır. Üç nefli, haçvarî planlı Kuzey Kilise, etkileyici bir iç mekâna sahiptir. Kuzey cephesi pencerelerinden birinin içinde küçük bir alanda mozaik bezeme parçası günümüze kadar gelmiştir. İstanbul’un fethinden hemen sonra ilk ihtiyaçları karşılamak üzere bazı manastırlardan faydalanma yoluna gidildiğinde, Pantokrator Manastırı, Fatih Sultan Mehmet tarafından önce medreseye çevrilmiş, vakfiyede “Zeyrek Medresesi demekle maruf cami” ifadesi kullanılmıştır. Fatih Medreseleri yapılınca, Zeyrek Medresesi lağvedilmiş ve burası sadece cami olarak kullanılmıştır.

 

 

Zeyrek Camii Hünkâr Kasrı ve Mahfili Mahfili, Mine Esmer, İTÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi

 

Voyvoda Caddesi Toplantıları 2006-2007, Zeyrek Camii Restorasyonu, Zeynep Ahunbay