Sardes Antik Kenti’nin kalıntıları Manisa’nın Salihli ilçesine bağlı Sart beldesinde yer alır. Lidya Devleti’nin başkenti olan Sart ve yöresinin 5000 yılı aşkın bir süredir çeşitli yerleşimlere sahne olduğu, Roma ve Bizans dönemlerinde de önemli bir yerleşim merkezi olduğu kazı çalışmalarından anlaşılmaktadır.
Fotoğraflar: Official Turkish Museums
Tarihte devlet güvencesinde paranın ilk basıldığı yer olarak bilinen Lidya’nın başkenti Sardes, tarım, hayvancılık, ticaret ve Paktolos (Sart) Çayı’nda yapılan altın madenciliği sayesinde zengin bir kent olmuştur.
Fotoğraflar: Official Turkish Museums
MÖ 7. yüzyıldan başlayarak MS 7. yüzyıla dek süren on dört yüzyıl boyunca Sardes gerek ulaşım gerekse idari ve ticari bakımdan önemli bir kent olma özelliğini korumuştur.
Fotoğraflar: Official Turkish Museums
İncil’in Vahiy bölümünde, Hıristiyanlığın batıya yayılmasında önemli rol oynayan Batı Anadolu’daki yedi kiliseden biri olarak anılan Sardes, dini açıdan da ayrı bir öneme sahiptir. MÖ 6. yüzyılda Perslerin Lidya Krallığı’na son vermelerinden sonra bir Pers satraplığı haline gelen kent önemini uzun yıllar boyunca korumaya devam etmiş, Bizans döneminde önemli bir piskoposluk merkezi haline gelmiştir.
Fotoğraflar: Official Turkish Museums
Günümüzde antik kentte surlar, tapınak, gymnasium-hamam, kilise, dükkanlar, tiyatro ve stadion kalıntıları bulunmaktadır. Sardes, antik dünyanın en büyük havrasına sahip olması ile bilinir. Kentin nekropol alanı olan ve günümüzde Bin Tepeler olarak adlandırılan Lidya kral mezarlığında yüzü aşkın tümülüs tespit edilmiştir.
Fotoğraflar: Official Turkish Museums
Sardes, dünyanın en görkemli İon düzeni tapınaklarından birine ev sahipliği yapmıştır. Helenistik dönemde yapımına başlanan Artemis Tapınağı, muhtemelen eski bir Kybele kültünün kutsal alanında yer almıştır. Bir depremde yıkılan tapınak, İmparator Tiberius zamanında eski planına göre tekrar inşa edilmiştir. 4. yüzyılda ise tapınağın güneydoğu köşesine bir şapel eklenmiştir.
Kentte günümüze kadar korunagelmiş olan Roma yapıları içerisinde anıtsal hamam-gymnasium kompleksi de önemlidir. Bu kompleksin doğu yarısını kaplayan sütunlarla çevrili palaestra (kare avlu) spor etkinlikleri için, bu mekânın batısındaki tonozlu salonlar ise hamam olarak kullanılmıştır. Palaestradan hamam bölümüne geçişi sağlayan iki katlı ve sütunlu mekân, mermer avlu olarak adlandırılmaktadır.
Sardes, dünyanın ilk madeni parasının icat edildiği, basıldığı ve ticarette kullanıldığı yer olması; Hıristiyanlığın ilk yedi kilisesinden birini barındırması ve dünyanın en büyük nekropol alanlarından birine sahip olmasıyla dünya tarihi açısından önemli ve benzersizdir. Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri, 2025 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne kaydedilmiş ve tüm insanlığın ortak mirası olarak koruma altına alınmıştır.
Kaynaklar:
Manisa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü.
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
Ören Yeri
Kültür Turizmi
Salihli'den hareket edenlerin izleyeceği yol:
Salihli-Sart-Sart içinden geçen asfalt yolun sağında ve solunda harabeleri görebilirsiniz.Yolun sağ tarafında Sardes Antik Kenti,yolun sol tarafında Artemis Tapınağı vardır.
İzmir'den hareket edenlerin izleyeceği yol:
İzmir-Turgutlu-Ahmetli-Sart-Sart içinden geçen asfalt yolun sağında ve solunda harabeleri görebilirsiniz.Yolun sol tarafında Sardes Antik Kenti,yolun sağ tarafında Artemis Tapınağı vardır.
Zafer, Belediye Cd. No:124, 45300 Salihli/Manisa