Yumurta çeşitleri kahvaltı olsun, çabuk bir öğle yemeği olsun günlük hayatta sıkça yer alır, hatta bazen zengin bir iftar sofrasının parçası olarak karşımıza çıkar. Yumurtalı ot ve sebze kavurmaları Anadolu’nun her yerinde sevilir ve çok farklı çeşitleri yapılır.

 

 

 

Çılbır Türk Mutfağındaki en ilginç ve geçmişi eskiye dayanan yumurtalı yemeklerden biridir. Fatih Sultan Mehmed bu yemeğe rağbet eder, sofrasında bulundururdu. Sonraki yüzyıllarda saray ziyafetlerinde ve Divan üyelerinin öğle yemeklerinde de yer aldığını biliyoruz. Günümüzde çoğu kez kolay bir öğle yemeği yerine geçer. Poşe edilmiş yumurtanın sarımsaklı yoğurt ve kızdırılmış tereyağı ile buluşması müthiş bir lezzet uyumu oluşturur. İstenirse lokma lokma doğranmış pide üzerinde de servis edilebilir. Hem yumurta hem de birlikte servis edildiği yoğurt sayesinde tam bir süper besindir.

 

 

 

Bakır sahanda tereyağlı yumurta Türk usulü kahvaltının önemli bir öğesidir. İnce belli bardakta çay, simit ve sahanda yumurta üçlüsü tam bir kahvaltı klasiğidir. Yumurta tercihe bağlı sucuklu, pastırmalı ve kavurmalı olarak da hazırlanabilir.

 

 

 

Türk Mutfağının klasik lezzetlerinden biri olan menemen özellikle son yıllarda dünya çapında dikkat çekmiş ve ünlenmeye başlamıştır. Yumurtalı yemekler arasında ayrı bir yere sahip olan menemen, soğanlı ya da soğansız olarak iki türlü de yapılır. Hangisinin tercih edileceği zevke göre değişse de genellikle kahvaltıda soğansız, öğle yemeği olacaksa soğanlı tercih edilir. Tadını domates ile yumurtanın eşsiz uyumundan alır. Menemen mevsiminde güneşte olgunlaşmış yerli domateslerle yapıldığında tadı bambaşka olur. Çekirdeği az, eti bol Ayaş domatesi, koyu kırmızı yoğun lezzetli Çanakkale domatesi, uçuk pembemsi mis kokulu pembe domates çeşitleri özellikle lezzet açısından fark yaratır. Bu yüzden, evlerde yerli domatesin en olgun olduğu aylarda kavanozlar dolusu menemen karışımı kış için hazırlanır.

 

 

 

Batı mutfaklarındaki omlet ve krep tariflerinin Türk Mutfağındaki karşılığı kayganadır. Sade yapıldığı zaman bal veya reçelle, otlu soğanlı yapıldığı zaman peynirle veya olduğu gibi yenebilir. Kahvaltıdan çay saatine kadar ana ve ara öğünlerde tek başına veya yemek eşlikçisi olarak sofralarda yer alır.

 

 

 

Ispanaklı yumurta bir diğer tipik esnaf lokantası yemeğidir. Ispanak yerine başka yeşillikler ya da yabani otlar da kullanılabilir. Mevsiminde çiriş veya körpe pırasayla yapıldığında da çok lezzetli olur.

 

Evlerde bir gün önceden kalan ıspanaklı kavurma, karışık ot kavurma veya ıspanak kökleri ertesi gün üzerine yumurta kırılarak lezzetli başka bir yemeğe dönüştürülür.

 

 

 

Yumurta piyazı, baharda kırlara eğlenmeye çıkıldığı zaman yufka ekmekle dürüm yapılıp yenen bir bahar lezzetidir. Burada yufka ekmek kullanılmadan modern bir uygulama yapılmıştır. Taze soğanla yapıldığında nergis çiçeğinin beyaz sarı çiçeğine ve yeşil sapına benzerliği nedeniyle nergizleme olarak anılır. Bazı yörelerde nevruz kutlamalarının vazgeçilmez lezzetlerinden birisidir.

 

 

Kıymalı yumurta hem evlerde yapılır hem de esnaf lokantalarında karşımıza çıkar ve başlı başına bir yemek olarak tüketilir. Bir zamanlar daha çok mıkla olarak adlandırılan bu tür yemekler, kıymalı ya da kavurmalı bir karışımın içine göz göz yumurta kırılmasıyla yapılır, yumurtalar malzeme içine adeta mıhlanır. Mıh, yuvarlak irice başı olan büyük çivilere verilen addır.

 

 

Osmanlı döneminde son derece kıymet verilen soğanlı yumurtanın layıkıyla yapılması ciddi bir sabır gerektirir. Soğanın çok kısık ateşte çok uzun sure hiç yanmadan kavrulması gerekir. Soğanın tatlılığı biraz sirke ilavesiyle kesilir, eskiden bir arada kullanımı çok yaygın olan karabiber ve tarçın ikilisiyle lezzet dengesi tamamlanır.

 

Kaynak: Asırlık Tariflerle Türk Mutfağı, 2022