Kuruluşu 13. yüzyıla dayanan ve Mevlevilik töresinde Konya’dan sonra ikinci sırada yer alan Afyonkarahisar Mevlevihanesi, şehir merkezinde yer almaktadır. Tüm bölümleriyle birlikte esasen büyük bir yapı olan Mevlevihane kompleksinin ana bölümünü oluşturan cami, Mevlevi Camii veya Türbe Camii olarak anılmaktadır.
TGA
Cami; kuzey, batı ve güneyden sokakla, doğudan ise evlerle çevrilidir. Kuzey ve güneyden avluya girilen iki demir kapısı vardır. Kuzey kapısı aşağıda olup basamaklarla önce avluya, ikinci bir basamak dizisiyle ise caminin kapısına çıkılır. Caminin giriş cephesi doğuya bakar. Ana ünite; türbe, semahane ve mescit, şerbethane, kadınlar mahfili ve son cemaat yerinden oluşur. Bahçede, Mevlevihane’nin derviş hücreleri ve matbah-ı şerif gibi diğer bölümleri yer almaktadır.
TGA
Bina kesme taştan yapılmış olup kapısı üzerinde kitabe yerine kabartma bir Mevlevi külahı yer alır. Tek şerefeli minaresi batıdadır. Bina yıkılmasının ardından, 1844’te Abdülmecit tarafından yeniden yaptırılmıştır. Büyük bir yangın sonucu yanan Mevlevihane, 1905’te ise II. Abdülhamit’in emriyle on dört bin altın harcanarak büyük bir onarım daha geçirmiştir.
Kuzeye bakan cümle kapısından merdivenlerle çıkıldıktan sonra dedelerin hücreleriyle çevrili, ortasında şadırvan bulunan büyük bir avluya girilir. Eskiden Mevlevihane’nin doğusunda bulunan şeyh evi yangından sonra yıkılmıştır. Kapının sağındaki mutfağın bir bölümünde çilehane yer alır. Kasnağındaki renkli camlı pencereleriyle büyük kubbe, örtü sistemini oluşturur. Semahanenin doğusundaki şerbethanenin üst katında semahaneye bakan, kafeslerle çevrili kadınlar mahfili vardır. Semahanenin sol tarafı ise türbe bölümüdür. Türbede Mevlevi şeyhlerine ait 12 sanduka bulunmaktadır. Mevlana’nın torunlarından Aba Puş- i Veli, Sultan Divani (Mehmet Semai Çelebi), Hızır Şah Çelebi gibi Mevlevi büyükleri ile Şah İsmail’in oğlu Elkas Mirza da burada yatmaktadır.
Kaynak: “Anadolu'nun Kilidi Afyon”. 2004. Afyon Valiliği Yayınları.