Urfa Kalesi, MÖ 10 bin yıllarına ait neolitik bir alan olduğu tahmin edilen Damlacık Dağı (Dambak Tepesi) üzerine kurulmuştur. MÖ 2000 yılında yapıldığı tahmin edilmektedir. Yaygın bir görüşe göre ise kale, MS 812-814 yılları arasında Abbasiler döneminde yapılmıştır. Haçlı Seferleri sırasında önemli rol oynamış olan kale, Osmanlılar zamanında tamir ettirilmiş; iç ve dış kale olmak üzere iki bölümden meydana gelmiştir. Dış kale dört kapılıdır. Yirmi beş burçlu iç kale ise tek kapılıdır.
TGM
Kalenin üstünde iki taş sütun bulunmaktadır. Korint başlıklı bu sütunlar, Edessa Kralı 9. Manu döneminde, MS 240-242 yılları arasında birer anıt sütun olarak yapılmıştır. Doğudaki sütun üzerindeki Süryanice kitabede: "Ben askeri komutan Barşamaş’ın oğlu Aftuha. Bu sütunu ve üzerindeki heykeli Veliaht Prens Manu kızı, Kral Manu eşi, hanımefendim ve velinimetim kraliçe Şalmeth için yaptım" yazılıdır.
Bu sütunlar, Hz. İbrahim’in hayat hikayesinde de yer almaktadır. Efsaneye göre dönemin zalim hükümdarı Nemrut, Hz. İbrahim’in ateşe atılmasını emretmiş ve kentte dev bir ateş yakılmıştır. Urfa Kalesi üzerinde bir mancınık kurulmuş ve Hz. İbrahim kaledeki bu mancınıkla dev ateşin içine atılmıştır. Halk arasında, kale üstünde bulunan bu iki taş sütunun efsanedeki mancınık olarak kullanıldığı söylenmektedir.
Balıklıgöl havzasının uzun tarihini gözler önüne meşhur
Balıklıgöl Heykeli, Urfa Kalesi çevresinde ortaya çıkarılmıştır. Urfa Adamı olarak da adlandırılan ve yaklaşık 12 bin yaşında olduğu tahmin edilen heykel, günümüzde
Şanlıurfa Müzesi’nde sergilenmektedir.
Urfa Kalesi’nin batısında kaya mezarlarının olduğu ve Kale Eteği Nekropolü olarak adlandırılan alan da bulunmaktadır. Burada MS 2-6. yüzyıllara tarihlendirilen, ana kayaya oyulmuş çok sayıda mezar tespit edilmiştir. Kare veya dikdörtgen planlı mezar odalarına, genellikle birkaç basamak ile inilerek girilmektedir. İçeride, üç kenarında ölülerin üzerine yatırıldıkları kemerli klineler ve loculus adı verilen nişler yer almaktadır. Bazı mezar odalarının tabanında mozaikler ve duvarlarında freskler bulunmuştur.
Kaynaklar:
Muze.gov.tr. “Şanlıurfa Kalesi.”
Şanlıurfa Valiliği web sitesi. Kültür Turizmi: Urfa Kalesi.”
Şanlıurfa Büyükşehir Belediyesi web sitesi. “Kale Eteği Nekropolü” broşürü. 2024.
Kale
Kültür Turizmi
Yusufpaşa, 5. Cd., 63100 Eyyübiye Şanlıurfa
Yusufpaşa, 5. Cd., 63100 Eyyübiye Şanlıurfa