Yazılıkaya Vadisi, Dağlık Frigya Bölgesi’nin Eskişehir il sınırlarında kalan vadilerinden biridir. Frigler tarafından çok sayıda kaya anıtı ile donatılmış olan vadinin içinde Friglerin inanç merkezi olarak seçtikleri ve Ana Tanrıça Kibele kültünü yaşattıkları Midas kenti yer almaktadır.

 

Bir Frig yerleşimi olan Midas, Yazılıkaya Vadisi'nin güney ucundadır ve Eskişehir’in Han ilçesine bağlı Yazılıkaya köyünün hemen batısında yer alan yüksek ve sarp bir kaya platformu üzerinde kurulmuştur. Yazılıkaya Platosu olarak anılan bu devasa tüf kaya platformu, vadi taban seviyesinden yaklaşık 60-70 metre kadar yüksekte olup yaklaşık 650 metre uzunluğunda ve 320 metre genişliğindedir.  

 

 

Frig döneminde kentin surla çevrili olduğu düşünülür. Günümüzde sur bedenine ait yerinde korunmuş tek bir taş bile yoktur. Ancak, yerleşmeyi doğal bir sur gibi çevreleyen kayaların belirli noktalarında basamak şeklinde kesilmiş temel yuvaları izlenir. Bu yuvalar kimi yerde birden fazla tahkimat olduğunu düşündürmektedir. Yazılıkaya inanç merkezi ve çevresi, vadiye batıdan ve kuzeyden ulaşan yolları kontrol altında tutan ve daha yüksekte konumlanmış Akpara Kale, Pişmiş Kale, Gökgöz Kale ve Kocabaş Kale ile de koruma altına alınmış önemli bir yerleşmedir.

 

Kentin ana girişi doğu yöndedir. Ana kayaya açılan rampalı yol, Kral Yolu olarak bilinir. Rampa boyunca yolu sınırlandıran kaya kütleleri üzerine figüratif kabartmalar işlenmiştir. Araştırma ve kazılar, Midas kentinin kayalara oyulmuş çok sayıda ve en anıtsal dini yapı ile donatılarak Frigler tarafından ayrıcalıklı bir konuma yükseltildiğini göstermektedir.

 

Şehrin yayılım alanı içinde ve plato üzerinde bulunan volkanik ana kayadan yontulmuş anıtsal ölçekli basamaklı sunaklar, girişleri platodan başlayan ve kaya merdivenleriyle inilen tonoz örtülü iki kaya tüneli ile güneybatı yöndeki anıtsal kaya sarnıçları önemli yapılardır. Yerleşmeyi çevreleyen yüksek ve sarp kayalarda ise anıtsal ölçekli fasadlar, basamaklı sunak ve nişlerden oluşan çok sayıda kült yapısı ile oda mezarlar yer alır. Kentteki bu anıt ve sunakların MÖ 8-6. yüzyıllar arasında yapıldığı düşünülmektedir.

 

 

Günümüzde Midas Yazılıkaya Örenyeri olarak da bilinen bölgede yer alan anıtların en bilineni, Yazılıkaya platformunun doğu yamacında yer alan ve Frig kaya fasadlarının en görkemli örneği olarak kabul edilen Midas Anıtı’dır. Ayrıca Bitmemiş Anıt, Antik Yol, Sümbüllü Anıt, Gerdekkaya Mezar Anıtı, Hamamkaya, Doğanlı Kale, Kırkgöz Kale ve Küçük Yazılıkaya gibi çok sayıda anıtsal yapı vadiye yayılmış durumdadır. Bu anıtların mimari tasarımları birbirinden farklı olsa da hepsi işlevsel olarak Ana Tanrıça Matar Kubileya kültürüne adanmış birer açık hava tapınağıdır.

 

Frigler için devletin en güçlü politik merkezi başkent Gordion olmuştur. Midas kenti ise krallığın başlangıcından itibaren en önemli dini merkez olarak kabul edilmiştir. Krallığın siyasi olarak yıkılmasından sonra bile kutsal kent Midas terk edilmemiş, Helenistik ve Roma dönemlerinde Frig kaya yapıları, bazı ilave ve değişikliklerle kullanılmaya devam etmiştir.  

 

Günümüzde Kütahya, Afyon ve Eskişehir il sınırlarına yayılan Frigya vadileri, Frig uygarlığının dini ritüellerine ve sosyal hayatlarına ilişkin çok sayıda iz barındırmaktadır. Bu yönleriyle dünya mirası olarak önerilen ve Midas Yazılıkaya’ya da ev sahipliği yapan Dağlık Frigya Bölgesi, 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer almaktadır.   

 

 

Eskişehir Valiliği. Eskişehir Rehberi (5. Baskı). 2014.

 

Eskişehir Valiliği. “Dağlık Frigya” broşürü. 2014.

 

turkishmuseums.com. “Eskişehir Midas Yazılıkaya Örenyeri.”