İstanbul’un merkezî bir yerinde, bugün adını verdiği Beyazıt meydanında yer alan Bâyezid Camii, Sultan II. Bâyezid tarafından inşa ettirilmiştir. Bâyezid Camii türbe, aşhane, imaret, sıbyan mektebi, tabhâneler, medrese, hamam ve kervansaraydan oluşan Bâyezid Külliyesi’nin en büyük yapısıdır. Günümüzde ibadete açık olan cami, cümle kapısı üstünde hattat Şeyh Hamdullah tarafından celî sülüs ile yazılan Arapça kitabesine göre 906/1501- 911/1505 yılları arasında yapılmıştır.
TGA
Cami plân olarak, dört fil ayağı üzerindeki bir orta kubbe ile bunu destekleyen mihraba göre sağ ve solundaki iki yarım kubbe ve bütün bunların iki yanındaki dörder adet yan kubbelerden oluşmaktadır.
Caminin müezzin mahfili, 10 adet ve köşeleri içe doğru olan mermer ayaklar üzerindedir. Uçları kanal ve armudî profilli, içleri rumî süslemelerle oyulmuş kemerler, mahfili taşımaktadır. Kemerlerin hemen üstünde rûmîli bir süs ve daha yukarıda üç sıra stalaktit dolaşmaktadır. Korkuluk mermerden ve şebekelidir. Merdiven kapısı sivri kemerli ve sade olup üstünde yine sade bir taç bulunmaktadır. Mahfile 12 basamakla çıkılmaktadır.
TGA
Hünkâr mahfili, harîmin sağ köşesindedir. Dışarda buraya isabet eden pencere önüne sütunlar oturtularak balkon gibi bir kısım meydana getirilmiştir. İçerde 10 adet yuvarlak, çeşitli renk ve ebatlarda sütun üzerinde bulunmaktadır. Sütun başlıkları oldukça güzeldir. Korkuluk mermer şebekelidir. Hünkâr mahfili avlusunda, sonraları bir havuz yapılmış, ihata duvarındaki kapı da son devirlerde form olarak değişiklik göstermiştir.
Camiin mihrabı bir sanat şaheseridir. Sekiz sıra stalâktitli ve uçları püsküllü olan yedi kenarlı bir girinti halindedir. Kenarların iç yüzleri yukarda sivri kemerlerle son bulmaktadır. Sade bir silmenin içinde, burmalı sivri kemerin aynaları rumî oymalarla süslüdür. Dönen kum saatleri, siyahlı beyazlı mermerden olup çok zariftir. Mihrabın üzerindeki Ayet-i Kerime hattının Şeyh Hamdullah'a ait olduğu söylenmekle birlikte, bugün böyle bir yazı bulunmamaktadır.
TGA
Camide kanatlar hariç, altta 12 pencere vardır. 30 santim genişliğinde bir süvenin çevresinde 37,5 santimlik bir sıva çerçeve ile zenginleştirilmiştir. Benzerine az rastlanan bir şekilde, kemer aynaları bu camide boş bırakılarak içte ve dışta şebekeler kullanılmıştır. Pencere kanatları hemen hepsi aynı örnekte, üç parçalı ahşap ve yazısızdır. Kuşakların, pirinç düğmeleri ve çinisi durmaktadır.
Başkaca bir süs olmamasına rağmen, renkli taşlar, silmeler ve gövdenin üç yüzündeki kemerli girintilerle çok zengin bir görünüşe sahip olan minare kaideleri, adeta başlı başına bir mimarî abide halindedirler. Pabuç kısmı kısa olup baklavalıdır. Gövde kırmızı taşlarla sekiz şerit halinde işlenmiştir. Pabuç üstünde ve şerefe altında kırmızı taşlarla geometrik süsler bulunmaktadır. Şerefe stalaktitleri dört sıra halinde sarkıtmalarla zenginleştirilmiştir. Korkulukları klasik üslup olup şebekelidir.
Caminin mihrap tarafında, sağda ve pencere hizasında Sultan II. Bayezid'in türbesi bulunmaktadır. Solundaki türbe ise kızı Selçuk Hatun'undur. Vakfiyede, cesedinin şeriat hükümlerine göre, Eyüp Sultan Türbesi yakınına defnedilmesi istenmişse de oğlu Yavuz Sultan Selim, babası için bu türbeyi yaptırarak buraya defnettirmiştir. Türbe sekiz kenarlıdır ve beyaz köfeki ile yapılmıştır.
Bâyezid Camii; konumu, mimarisi ve tarihiyle yerli ve yabancı turistlerin ilgisini çekmektedir.
Kaynaklar:
T.C. Fatih Kaymakamlığı,
II. Bayezid Camii Ahşap Üstü Kalemişleri, Öğr. Gör. Naciye DETSELİ, Sanat&Tasarım Dergisi, 14(1),2024: 296-315